ارائه مدل توسعه حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی: مطالعه موردی دانشگاه فرهنگیان

چکیده

هدف: هدف این پژوهش ارائه مدل توسعه حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی با تأکید بر شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها، شرایط اثرگذار، راهبردها و پیامدهای آن در بستر دانشگاه فرهنگیان بود.

روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد در سال ۱۳۹۸ انجام شد. جامعه پژوهش شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، متخصصان حوزه تربیت بدنی، مدیران آموزشی و معلمان باتجربه تربیت بدنی شهر تهران بود. نمونه‌گیری به شیوه هدفمند و گلوله‌برفی انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت که در نهایت ۲۵ نفر در مطالعه مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. تحلیل داده‌ها به روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت و از نرم‌افزار MAXQDA 2018 برای سازماندهی و مدیریت داده‌ها استفاده شد. به منظور اطمینان از اعتبار یافته‌ها، معیارهای اعتبارپذیری، تأییدپذیری، انتقال‌پذیری و اطمینان‌پذیری مورد توجه قرار گرفت.

یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که توسعه حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی حول مقوله محوری «ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی» شکل می‌گیرد. در مرحله کدگذاری باز، مفاهیمی نظیر ارتقای دانش تخصصی، توسعه مهارت‌های تدریس، توانمندسازی پژوهشی، یادگیری مادام‌العمر، حمایت سازمانی، شبکه‌سازی حرفه‌ای و خودکارآمدی حرفه‌ای استخراج شد. در مرحله کدگذاری محوری، این مفاهیم در پنج مقوله اصلی شامل شایستگی‌های فردی، شایستگی‌های تخصصی، شایستگی‌های پژوهشی، عوامل سازمانی و تعاملات حرفه‌ای طبقه‌بندی شدند. همچنین شرایط علّی شامل نیاز به ارتقای کیفیت آموزش، تحولات فناوری و تغییرات برنامه درسی، شرایط زمینه‌ای شامل فرهنگ یادگیری سازمانی و حمایت مدیریتی، و شرایط مداخله‌گر شامل محدودیت منابع و چالش‌های مدیریتی شناسایی شدند. راهبردهای اصلی مدل شامل آموزش مستمر، توسعه مهارت‌های فناوری، توانمندسازی پژوهشی، ارزشیابی مستمر و شبکه‌سازی حرفه‌ای بود که پیامدهایی نظیر ارتقای کیفیت تدریس، افزایش خودکارآمدی، بهبود نوآوری آموزشی، افزایش رضایت شغلی و ارتقای اثربخشی نظام تربیت معلم را به همراه داشت.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که توسعه حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی پدیده‌ای چندبعدی و پویا است که از تعامل عوامل فردی، تخصصی، پژوهشی، سازمانی و اجتماعی شکل می‌گیرد. تحقق این فرایند مستلزم ایجاد بسترهای حمایتی، توسعه فرصت‌های یادگیری مستمر، تقویت فرهنگ پژوهش‌محوری و گسترش تعاملات حرفه‌ای در دانشگاه فرهنگیان است. مدل ارائه‌شده می‌تواند به عنوان چارچوبی علمی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های توسعه حرفه‌ای معلمان تربیت بدنی مورد استفاده قرار گیرد.