طراحی و اعتبارسنجی الگوی مفهومی «مدارس زندگی» در نظام آموزشوپرورش: یک پژوهش آمیخته
کلمات کلیدی:
مدارس زندگی, الگوی مفهومی, آموزشوپرورش, یادگیری زندگیمحور, رشد همهجانبه, عاملیت دانشآموز, پژوهش آمیختهچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی مفهومی «مدارس زندگی» در نظام آموزشوپرورش ایران و تعیین ابعاد و مؤلفههای تشکیلدهنده آن انجام شد.
روششناسی: این پژوهش کاربردی با طرح آمیخته اکتشافی متوالی کیفی–کمی انجام شد. در مرحله کیفی، 20 نفر از متخصصان علوم تربیتی، برنامهریزی درسی، مدیریت آموزشی و روانشناسی تربیتی و نیز مدیران، معاونان و معلمان باتجربه مدارس شهر کرمانشاه با نمونهگیری هدفمند و حداکثر تنوع انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و با تحلیل مضمون در MAXQDA تحلیل شدند. بر پایه نتایج کیفی، پرسشنامهای پژوهشگرساخته تدوین و روایی محتوایی آن با CVR و CVI ارزیابی شد. در مرحله کمی، 384 نفر با نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای انتخاب شدند که دادههای 371 نفر قابل تحلیل بود. اعتبار سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بررسی شد.
یافتهها: تحلیل مضمون به استخراج هشت بعد و 24 مؤلفه منجر شد. تحلیل عاملی تأییدی، ساختار هشتعاملی و 52 گویهای الگو را تأیید کرد و بارهای عاملی در دامنه 0.57 تا 0.86 قرار گرفت. شاخصهای برازش مدل شامل χ²/df=2.41، CFI=0.93، TLI=0.92، RMSEA=0.062 و SRMR=0.057 بود که برازش مطلوب مدل را نشان داد. ضرایب آلفای کرونباخ بین 0.82 تا 0.91، پایایی ترکیبی بین 0.87 تا 0.93 و AVE بین 0.53 تا 0.65 قرار داشت و پایایی و روایی همگرای تمامی سازهها تأیید شد. ابعاد نهایی شامل یادگیری زندگیمحور، برنامه درسی زندگیمحور، رشد همهجانبه، عاملیت دانشآموز، فرهنگ و محیط مدرسه، رهبری و مدیریت، خانواده و جامعه و فناوری و نوآوری بودند.
نتیجهگیری: الگوی اعتبارسنجیشده مدارس زندگی، چارچوبی جامع و چندبعدی برای تحول مدرسه از محیطی آموزشمحور به بستری برای یادگیری معنادار، رشد همهجانبه، عاملیت دانشآموز و تعامل مؤثر مدرسه، خانواده و جامعه فراهم میکند و میتواند مبنایی برای سیاستگذاری، ارزیابی و برنامهریزی بهبود مدارس باشد.
دانلودها
مراجع
Allen, K. A. (2025). School Belonging: Evidence, Experts, and Everyday Gaps. Educational psychology review, 37(3), 84.
Arbabi, K., Yeh, C. J., & Sangkar, P. R. (2025). Students' perceptions of factors contributing to a happy school environment in Iran. Child & Youth Care Forum, 54(3), 735-754. https://doi.org/10.1007/s10566-024-09839-z
Bazaz, S. M., & Farhadian, A. (2025). Predicting Academic Burnout Based on School Belongingness, Parenting Styles, and Academic Resilience. Jayps, 6(3), 79-86. https://doi.org/10.61838/kman.soe.841
Döş, İ. (2023). Relationship Between Happy School, General Self-Efficacy, Academic Self-Efficacy and Life Satisfaction. European Journal of Educational Management, 6(1), 31-43. https://doi.org/10.12973/eujem.6.1.31
Gadingan, B. G. (2025). Web of Struggles Among Junior High School Students Belonging to Challenged Families: Input to a Soul Rejuvenation Program. Cognizance Journal of Multidisciplinary Studies, 5(4), 134-404. https://doi.org/10.47760/cognizance.2025.v05i04.009
Gebre, Z. A., Keery, Y. A., & Gemeda, T. T. (2026). Academic Engagement and Autonomous Motivation: A Study in South Ethiopia Secondary Schools. Cogent Education, 13(1), 2564256. https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2564256
Geletu, G. M. (2026). The effects of pedagogical mentoring and coaching on primary school teachers' professional development practices and students' learning engagements in classrooms in Oromia regional state: Implications for professionalism. Education 3-13, 54(1), 186-202. https://doi.org/10.1080/03004279.2023.2293209
Gharibzadeh, R., Zahedbabalan, A., Moeinikia, M., & Akbari, T. (2023). Presenting a Three-Layer Feasibility and Effective Implementation Model of Happy School Management: An Integrated Meta-Synthesis Approach. Journal of Management on Education Organizations, 12(1), 211-230. https://doi.org/10.52547/meo.12.1.211
Gharibzadeh, R., Zahedbabalan, A., Moeinikia, M., & Akbari, T. (2024). Structural Relationship Between Happy School and Teachers' Spiritual, Mental, Physical and Behavioral Vitality, Emphasizing the Mediating Role of Organizational Commitment. Cultural Guardianship of the Islamic Revolution, 14(29), 1-25.
Gramaxo, P., Seabra, F., Abelha, M., & Dutschke, G. (2023). What Makes a School a Happy School? Parents' Perspectives. Education Sciences, 13(4), 375. https://doi.org/10.3390/educsci13040375
Liu, X., Zhang, L., Wu, Y., You, X., Wang, Y., & Su, X. (2025). The Impact of School Bullying on the Mental Health of Boarding Secondary School Students: The Mediating Roles of School Belongingness and Resilience. Child and adolescent psychiatry and mental health, 19(1). https://doi.org/10.1186/s13034-025-00887-4
Miller‐Slough, R., Zhu, D., & Dunsmore, J. C. (2025). Emotion Socialization, Peer Relations, and School Belonging During the High School Transition. The Journal of Early Adolescence. https://doi.org/10.1177/02724316251343103
Pellegrino, G., Feraco, T., Meneghetti, C., & Carretti, B. (2026). Social, Emotional, and Behavioral Skills as Resources for Student Engagement: A One-Year Longitudinal Study in High School Students. Learning and Individual Differences, 131, 102988. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2026.102988
Permana, J., & Yuslimah, A. I. (2025). Principal's Transformational Leadership in Developing a Positive and Happy School Organizational Culture. International Journal of Social Science and Human Research. https://doi.org/10.47191/ijsshr/v8-i1-02
Sheikh, H. (2023). The impact of happiness and vitality of the school environment on the academic progress and responsibility of students. 9 (1), 601-612. https://civilica.com/doc/1752486/
Shin, Y., Lee, H., & Kim, J. (2026). AI integration in research-oriented primary schools: Impacts on student engagement. Journal of Educational Technology & Society, 29(1), 45-62.
Yang, J., & Seyed Alitabar, S. H. (2024). The Effects of School Size on Student Participation and Sense of Community [Research Article]. Iranian Journal of Educational Sociology, 7(1), 205-211. https://doi.org/10.61838/kman.soe.841
Yelland, N., Bartholomaeus, C., Muspratt, S., Chan, A. K. W., Leung, V. W. M., Soo, L. M. J., & Lim, K. M. (2024). Belonging, student identity and school activity preferences: Views from Year 4 in the global cities of Hong Kong, Singapore and Melbourne. Policy Futures in Education, 22(1), 146-167. https://doi.org/10.1177/14782103221136380
Yun, J.-S., Lee, G.-I., & Kim, B.-R. (2023). Association of Basic Psychological Need Fulfillment and School Happiness With Obesity Levels and Intensity of Physical Activity During Physical Education Classes in South Korean Adolescents. Healthcare, 12(1), 40. https://doi.org/10.3390/healthcare12010040
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mansuor Pashaie Vahid (Author); Maryam Eslampanah; Zohreh Sabzianpour, Anahita Faraji (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
