شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های کلیدی تدریس اثربخش دروس عملی تربیت بدنی با رویکرد ترکیبی

چکیده

هدف: هدف این پژوهش شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های کلیدی تدریس اثربخش دروس عملی تربیت بدنی و ارائه مدلی جامع از ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت تدریس با استفاده از رویکرد ترکیبی بود.

روش: این پژوهش با استفاده از روش آمیخته اکتشافی متوالی در سال 1398 در شهر تهران انجام شد. در بخش کیفی، 18 نفر از اعضای هیئت علمی، متخصصان تربیت بدنی و مدرسان باتجربه به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. داده‌های کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. در بخش کمی، 312 نفر از معلمان و مدرسان تربیت بدنی به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های بخش کیفی بود. روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با پایایی ترکیبی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین برای رتبه‌بندی شاخص‌ها از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کیفی منجر به شناسایی هفت بعد اصلی شامل شایستگی‌های حرفه‌ای مدرس، مهارت‌های آموزشی، مدیریت کلاس عملی، ارتباط و تعامل آموزشی، ارزشیابی عملکردی، ویژگی‌های شخصیتی مدرس و محیط و امکانات آموزشی شد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که تمامی ابعاد از بارهای عاملی مطلوب و معنادار برخوردار بودند و مدل پژوهش از برازش مناسبی برخوردار است (SRMR=0.054، NFI=0.931، GOF=0.647). ضریب تعیین مدل برابر با 0.712 بود که نشان‌دهنده قدرت تبیین بالای ابعاد شناسایی‌شده در تبیین تدریس اثربخش است. نتایج رتبه‌بندی شاخص‌ها نشان داد که شایستگی‌های حرفه‌ای مدرس با وزن 0.248 در رتبه نخست، مهارت‌های آموزشی با وزن 0.214 در رتبه دوم و مدیریت کلاس عملی با وزن 0.181 در رتبه سوم قرار دارند.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که تدریس اثربخش در دروس عملی تربیت بدنی ماهیتی چندبعدی دارد و بیش از هر عامل دیگری تحت تأثیر شایستگی‌های حرفه‌ای، مهارت‌های آموزشی و توانایی مدیریت کلاس توسط معلم قرار می‌گیرد. ازاین‌رو، ارتقای کیفیت آموزش تربیت بدنی مستلزم توجه ویژه به توسعه حرفه‌ای معلمان، تقویت مهارت‌های تدریس و بهبود توانایی‌های مدیریتی آنان است. مدل ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی، ارزیابی عملکرد معلمان و سیاست‌گذاری در حوزه تربیت بدنی باشد.