تبیین مبانی انسانشناختی و ارزششناختی کرامت در قرآن و روایات و استنتاج دلالتهای آن در تربیت اخلاقی به منظور ارائه چهارچوب نظری در آموزش و پرورش
کلمات کلیدی:
کرامت انسان, تربیت اخلاقی, مبانی انسانشناختی, مبانی ارزششناختی, چهارچوب نظری تربیتچکیده
این مقاله به مبانی انسان شناختی و ارزش شناختی کرامت و استنتاج دلالتهای آن در تربیت اخلاقی از منظر قرآن کریم میپردازد و برای فهم این ابعاد، یک چارچوب نظری سهساحتی را معرفی میکند که میان ساحت «انسانی» (غریزی)، «بشری» (عقلانی-اجتماعی) و «آدمی» (معنوی-خلافتی) تمایز قائل میشود. مقاله با تحلیل نظاممند جنبههای ایجابی (فرصتها و کرامتها) و سلبی (چالشها و تهدیدها) در هر یک از این سه ساحت، یک نظام تربیتی پویا را ارائه میدهد که هدف آن مدیریت ضعفهای طبیعی، تقویت قوای عقلانی و ارتباطی، و در نهایت، شکوفاسازی عالیترین ظرفیتهای وجودی آدمی است. غایت این نظام تربیتی، فعلیت بخشیدن به مقام «خلافت الهی» در زمین است که به عنوان اوج کمال انسانی در جهانبینی قرآنی معرفی میشود. اهداف، اصول و روش های این نظام تربیتی از مبانی و خصوصیاتی که قرآن برای این سه ساحت ذکر می کند اتخاذ شده است که این الگو را کاربردی وناظر بر همه ابعاد وجود متربی است. یافتهها نشان میدهد مبانی کرامت به دو دسته ایجابی و سلبی تقسیم میشوند. ساحت انسان مرتبه ابتلا و دارای ضعفهای ذاتی (نظیر عجول ،کنود ،ظلوم و هلوع) است این ضعف ها قابلیت تبدیل به صفات مثبت دارد به طور مثال صفت هلوع می تواند به حریص در خیرات تغییر یابد.کرامت در مرتبه وجودی انسان، در گرو غلبه بر این چالشهاو تبدیل آنها به صفات مثبت است . ساحت بشر مرتبه قابلیت دریافت وحی و انتقال امید (بشارتآوری) است. ساحت آدم نیز قله کرامت، مظهر صفات الهی و صاحب مقام خلافت و اختیار تام است. بر اساس این مبانی، دلالتهای تربیتی استنتاج گردید؛ از جمله اهداف (تخلق به اخلاقالله و موفقیت در ابتلا)، اصول (تکریم ذاتی، اصالت آزادی، تقدم تبشیر بر انذار و جبرانپذیری خطا) و روشها (تمرین خلافت، کشف مغالطه، مقاومت تدریجی و تفویض مسئولیت) بر مبنای استنتاجهای صورتگرفته،چهارچوب نظری تربیت اخلاقی کرامتمحورتدوین گردید.این چهارچوب با اتکا به سه رکن خدامحوری، عدالتمحوری و مسئولیتپذیری، تربیت را فرآیندی فعال و انتخابگرانه میداند که با گذر از رویکردهای تحمیلی، متربی را برای ایفای نقش جانشینی خداوند، مدیریت تضادهای درونی خویش وآبادانی زمین در نظام آموزش و پرورش آماده میسازد.
دانلودها
مراجع
Azizi, A., & Valizadeh, M. B. (2018). Architectural Education: Knowledge-Centered or Exam-Centered? Green Architecture Scientific-Specialized Quarterly, 4(13).
Bagheri, K. (2014). A Second Look at Islamic Education (Vol. 1). Borhan School Cultural Institute.
Bathaee, S. M. (2013). Examining the Entrance-Exam-Centered Educational System. Journal of Social Governance Empowerment.
Dadjou, Y. (2016). Ontological Foundations of Human Dignity in the Thought of Sadr al-Muta'allihin. Ethical Research(3).
Dezhakam, A. (2010). Western Philosophy from the Perspective of Professor Motahhari. Contemporary Thought Cultural Institute.
Elmi, G., & Dastouri Sedehi, A. (2024). The Concept of Happiness in Confucius' Thought. Philosophy and Islamic Theology (Ayeneh Marefat), 24(80), 45-62.
Fakhr al-Razi, M. i. U. (1999). Al-Tafsir al-Kabir. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Feyz Kashani, M. M. (1997). Al-Safi fi Tafsir al-Quran (1st ed.). Publication Center of the Islamic Propagation Office.
Frankl, V. (2016). Man's Search for Meaning. Dorsa Publications.
Fromm, E. (2016). The Anatomy of Human Destructiveness. Morvarid Publications.
Ghaderi, S. A. (2013). To Whom Can Dignity Be Attributed? In Collected Works on Human Dignity in the Thought and Conduct of Imam Khomeini (Vol. 2).
Ghaderi, S. A. (2022). A Brief Look at Human, Bashar, and Adam in the Quran from a Political Perspective. In Collected Works on Human Dignity in the Thought and Conduct of Imam Khomeini.
Group of, R., & Writers. (2003). Document of Fundamental Transformation of Education.
Hojjat, E., & Ansari, H. R. (2010). Rethinking Architectural Educational Behaviors Based on the Pathology of Secondary Education. Fine Arts(44).
Houshangi, H., & Maleki, M. (2016). Incomplete and Complete Happiness and Its Relationship with the Vision of God from the Perspective of Thomas Aquinas. Journal of Philosophy and Religion (Nameh-ye Hekmat), 14(1).
Jahangasht, K., Asiri, S., Paksarasht, S., & Kazemnejad Leili, E. (2016). Frequency of Depressive Symptoms and Related Factors among Students. Journal of Nursing and Midwifery(81).
Javadi Amoli, A. (1990). Dignity in the Quran (2nd ed.). Raja Publications.
Karimi, A. (2014). Anthropological Foundations of Human Dignity from the Perspective of Islam with Reference to the Foundations of Human Rights University of Qom, Faculty of Theology].
Karimian, H. (2008). A Look at Juvenile and Youth Delinquency. Marefat(126).
Majlesi, M. B. i. M. T. (1983). Bihar al-Anwar. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir Nemooneh (Vol. 22). Dar al-Kutub al-Islamiyyah Publications.
Motahhari, M. (2013). Human Being in the Quran: An Introduction to Islamic Worldview. Sadra Publications.
Motahhari, M. (2019). Fitrah in the Quran. Sadra Publications.
Mousavi Bahabadi, F., & Abbasi, B. (2025). Explaining Kantian Disinterested Aesthetic Pleasure from the Perspective of Cognitive Sciences. Research Institute for Islamic Culture and Thought, 26(101), 69.
Mulla, S. (1981). Al-Asfar al-Arba'ah. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Naghibzadeh, A. (2017). A Look at the Philosophy of Education. Tahouri Publications.
Nasafi, A. a.-D. i. M. (2009). Al-Insan al-Kamil. Tahouri Publications; French Institute of Iranian Studies in Tehran.
Niaei, R. (2017). Entrance-Exam-Centeredness as the Other Side of Textbook-Centeredness. Sedaye Moallem.
Nouri, M., & Fallah, M. R. (2010). Islamic Ethics. Maaref Publications.
Qeysari, D. (1996). Commentary on Fusus al-Hikam (al-Qeysari). Scientific and Cultural Publishing Company.
Qomi, A. i. I. (1984). Tafsir al-Qummi. Dar al-Kitab.
Qorashi Banaei, A. A. (1991). Qamus-e Quran. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Ronay, Z. (2019). Respect for Human Dignity as a Framework and Subject of Education in Light of Current Challenges.
Salehi, M. (2008). The Nature of Iblis. Approach of the Islamic Revolution, 2(2).
Sharafi, M. R., & Shahriari, M. (2014). A Model of Islamic Moral Education Centered on Self-Dignity. Research in Issues of Islamic Education(23), 27-56.
Shayesteh, M. (2022). He Is with You. Neyestan Publications.
Shirazi, M. (2023). Examining the Dimensions of Participation in Education: Balancing Decentralization and Participation in the Educational System. Balance of Decentralization and Participation in the Educational System, 31(12).
Shokouhi, G. H. (1988). Education and Its Stages. Astan Quds Razavi.
Suhrawardi, S. a.-D. (2001). Hikmat al-Ishraq. Institute for Humanities and Cultural Studies.
Tabarsi, A. a.-I. (1984). Majma' al-Bayan. Dar al-Fikr.
Tabatabaei, S. M. H. (1970). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Al-A'lami Publications.
Tamimi Amadi, A. i. M. (1989). Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim. Dar al-Kitab al-Islami.
Vazvaei, A. (2018). Semantics of Adam, Bashar, and Insan University of Quranic Sciences and Knowledge, Faculty of Quranic Sciences of Qom].
Yadollahpour, B. (2009). Human Dignity in the Holy Quran: Nature, Foundations, and Obstacles University of Qom]. Qom.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Nejla Fili (Author); Mohammad Hassan Mirzamohammadi; Mohsen Farmahini Farhani (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.