ارائه مدل مناسب رشد عاطفی-اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدایی
کلمات کلیدی:
مدل مناسب, رشد عاطفی – اجتماعی, دانش آموزانچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، ارائه مدل مناسب رشد عاطفی-اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدایی از طریق شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط میان عوامل اثرگذار بر این فرایند رشدی بود.
روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی-متوالی انجام شد. در بخش کیفی، از نظریه داده‌بنیاد با رویکرد سیستماتیک استفاده گردید و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از اساتید، معلمان و متخصصان حوزه تعلیم و تربیت گردآوری شد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و با تکنیک گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. در بخش کمی، برای اعتبارسنجی مدل استخراج‌شده، ۳۸۴ نفر از معلمان مقطع ابتدایی شهر کرمانشاه به روش تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی بود و داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که مدل رشد عاطفی-اجتماعی دانش‌آموزان دارای ۲۶ عامل و ۶ بعد اصلی شامل شرایط علی، پدیده محوری، شرایط زمینه‌ای، عوامل مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها است. شاخص کفایت نمونه‌گیری KMO برابر با 0.823 و آزمون بارتلت معنادار بود که مناسب بودن داده‌ها برای تحلیل عاملی را تأیید کرد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد تمامی ۱۰۹ گویه دارای بار عاملی بالاتر از 0.40 بوده و هیچ‌یک از گویه‌ها حذف نشدند. همچنین، ۲۶ عامل استخراج‌شده توانستند 81.75 درصد از واریانس کل رشد عاطفی-اجتماعی را تبیین کنند. یافته‌ها بیانگر آن بود که معماری زیست‌بوم هیجانی خانواده، توانمندسازی تعاملات والد-کودک، اقلیم اجتماعی مدرسه، حمایت‌های روانی و راهبردهای نوآورانه آموزشی، نقش معناداری در تقویت خودآگاهی، خودمدیریتی، همدلی، سلامت روان و انگیزش تحصیلی پایدار دانش‌آموزان دارند. برازش مناسب مدل ساختاری نیز اعتبار مفهومی و تجربی الگوی پیشنهادی را تأیید نمود.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که رشد عاطفی-اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی حاصل تعامل هماهنگ عوامل خانوادگی، مدرسه‌ای، فرهنگی و روانی است و تحقق آن نیازمند رویکردی یکپارچه در نظام آموزشی می‌باشد. مدل پیشنهادی پژوهش با تأکید بر تعامل خانواده و مدرسه، حمایت‌های روانی، یادگیری مشارکتی و راهبردهای نوآورانه آموزشی، می‌تواند چارچوبی عملیاتی برای ارتقای سلامت روان، شایستگی‌های اجتماعی و انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان فراهم سازد. همچنین، اجرای این مدل در مدارس ابتدایی می‌تواند زمینه‌ساز پرورش نسلی برخوردار از خودآگاهی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سازگاری هیجانی پایدار باشد.
دانلودها
مراجع
Chelouche-Dwek, G., & Fonagy, P. (2025). Mentalization-Based Interventions in Schools for Enhancing Socio-Emotional Competencies and Positive Behaviour: A Systematic Review. European Child & Adolescent Psychiatry, 34(4), 1295-1315. https://doi.org/10.1007/s00787-024-02578-5
Flook, L., Hirshberg, M. J., Gustafson, L., McGehee, C., Knoeppel, C., Tello, L. Y., & Davidson, R. J. (2025). Mindfulness Training Enhances Students' Executive Functioning and Social Emotional Skills. Applied Developmental Science, 29(2), 141-160. https://doi.org/10.1080/10888691.2023.2297026
Geng, Z., Huang, R., Zeng, B., & Huang, J. (2026). Exploring the Associations among Chinese Kindergartners between Social-Emotional Development and Behavioral and Academic Adjustment. European Journal of Psychology of Education, 41(1), 11. https://doi.org/10.1007/s10212-025-01062-1
Kakarla, U. (2025). Emotional Intelligence in Interpersonal Communication. International Journal of Innovative Scientific Research, 3(1), 111-121.
Kuspratiwi, F. W., Suherman, W. S., Komari, A., & Nevitaningrum, N. (2026). The Effects of Cooperative Circuit Games on Fundamental Motor Skills and Social-Emotional Learning in Elementary School Students. Pedagogy of Physical Culture and Sports, 30(2), 93-110. https://doi.org/10.15561/26649837.2026.0203
Mahoney, J. L., Weissberg, R. P., Greenberg, M. T., Dusenbury, L., Jagers, R. J., Niemi, K., & Yoder, N. (2021). Systemic Social and Emotional Learning: Promoting Educational Success for All Preschool to High School Students. American psychologist, 76(7), 1128. https://doi.org/10.1037/amp0000701
Osher, D., Cantor, P., Berg, J., Steyer, L., & Rose, T. (2020). Drivers of Human Development: How Relationships and Context Shape Learning and Development. Applied Developmental Science, 24(1), 6-36. https://doi.org/10.1080/10888691.2017.1398650
Prima, A. P. T., Asbani, A., Fibriyanti, D., Hartati, M. S., & Fitriani, A. (2026). Analysis of the Learning Motivation of Students at SD Integral Hidayatullah Putri Hijau Towards Emotional and Social Learning. Journal Transnational Universal Studies, 4(1), 1-7. https://doi.org/10.58631/jtus.v4i1.216
Shavkatovna, X. N. (2026). An Approach to Assessing Social-Emotional Development through Digital Diagnostics. Recent Scientific Discoveries and Methodological Research, 3(2), 137-141.
Sindiani, M., Schroeder, H. B., & Dunsky, A. (2025). Social-Emotional Learning in Physical Education Classes at Elementary Schools. Frontiers in psychology, 16, 1499240. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1499240
Zhao, Y., & Sang, B. (2025). The Effect of Social-Emotional Learning Programs on Elementary and Middle School Students' Academic Achievement: A Meta-Analytic Review. Behavioral Sciences, 15(11), 1527. https://doi.org/10.3390/bs15111527
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Leila Jazayeri, Faranak Mosavi, Sosan Laei, Faramarz Malekian (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
