تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران: راهبردها، بسترها و موانع

چکیده

هدف: امروزه، تغییرها و تحول‌های دیجیتالی باعث تغییرهایی در نظام آموزش‌وپرورش هر کشوری از جمله کشور ایران شده است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی راهبردها، بسترها و موانع تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران انجام شد.   روش‌شناسی: این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه اجرا، کیفی بود. جامعه پژوهش حاضر خبرگان دانشگاهی و سازمانی (مسئولین آموزش‌وپرورش) کشور ایران در سال تحصیلی 02-1401 بودند که از میان آنها 19 نفر طبق اصل اشباع نظری و با روش نمونه‌گیری غیرتصادفی هدفمند به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش حاضر مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود که روایی محتوایی آن بر اساس نظر خبرگان تایید شد و پایایی آن با روش ضریب توافق درون‌موضوعی 84/0 به‌دست آمد. داده‌های این مطالعه با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی در نرم‌افزار MAXQDA-10 تحلیل شدند.   یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که راهبردهای تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران دارای 38 شاخص، 10 مولفه در 3 بعد شامل تدوین و اجرای سیاست‌های کلان دیجیتال (با سه مولفه شناسایی چالش‌ها، توسعه استراتژی اجرایی و ایجاد چارچوب‌های مدیریتی)، توانمندسازی معلمان و کارکنان (با سه مولفه ارائه کارگاه‌های تخصصی، برنامه‌های تشویقی برای تقدیر و تشویق معلمان و کارکنان و تقویت شبکه‌های حرفه‌ای) و جلب مشارکت خانواده‌ها و جامعه (با چهار مولفه پلتفرم‌های ارتباطی، آموزش والدین، استفاده از منابع محلی و جوایز و افتخارها) بود. همچنین، بسترهای تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران دارای 39 شاخص، 6 مولفه در 2 بعد شامل فرهنگ سازمانی (با سه مولفه پذیرش فناوری، خلاقیت و تعامل) و سیاست‌های دولتی (با سه مولفه حمایت‌های مالی، قوانین و مقررات و برنامه‌های مالی) بود. علاوه بر آن، موانع تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران دارای 41 شاخص، 10 مولفه در 3 بعد شامل روانشناختی (با سه مولفه ترس از فناوری‌های جدید، مقاومت فرهنگی و عدم‌اعتماد به فناوری)، فنی (با چهار مولفه نقص‌‎های امنیتی، زیرساخت‌های شبکه، تطابق نرم‌افزارها و راهنماهای ناکافی) و قانونی (با سه مولفه فقدان چارچوب قانونی، نقض حقوق کپی‌رایت و نبود همکاری بین‌نهادی) بود. در نهایت، الگوی راهبردها، بسترها و موانع تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران ترسیم شد.   نتیجه‌گیری: طبق نتایج این پژوهش برای ایجاد تحول دیجیتال در نظام آموزش‌وپرورش ایران باید توجه ویژه‌ای به ابعاد، مولفه‌ها و شاخص‌های شناسایی‌شده برای راهبردها، بسترها و موانع آن شود.