بازتنظیم برنامه درسی تربیت معلم ابتدایی: تحلیل شکاف شایستگی‌های حرفه‌ای

نویسندگان

  • سید محمد حسین موسوی نژاد کاسگری گروه مطالعات تربیتی و برنامه‌ریزی درسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0004-5528-2137
  • معصومه‌السادات ابطحی گروه مطالعات تربیتی و برنامه‌ریزی درسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-5755-6048
  • سميه قديري گروه مطالعات تربیتی و برنامه‌ریزی درسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0002-6304-7773

DOI:

https://doi.org/10.61838/kman.soe.871

کلمات کلیدی:

هم‌راستاسازی برنامه درسی, شایستگی‌های حرفه‌ای, نیازسنجی بوریچ, تربیت معلم, آموزش ابتدایی, یادگیری

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر، بازتنظیم چارچوب برنامه درسی تربیت معلم دوره ابتدایی بر اساس تحلیل شکاف میان شایستگی‌های حرفه‌ای مورد انتظار و وضعیت موجود معلمان و دانشجومعلمان و اعتبارسنجی چارچوب پیشنهادی بود.

روش‌شناسی: پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی و در چهار فاز انجام شد. در فاز کیفی، اسناد مرتبط تحلیل و با 18 نفر از صاحب‌نظران برنامه‌ریزی درسی، تربیت معلم، مدیران و معلمان سرآمد که به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شده بودند، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. در فاز کمی، جامعه شامل 2500 معلم و دانشجومعلم دوره ابتدایی استان مازندران بود که از میان آنان 345 نفر با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی وارد تحلیل شدند. ابزار اصلی، پرسشنامه محقق‌ساخته دو مقیاسی «اهمیت–عملکرد» بود. برای تحلیل شکاف از آزمون t زوجی و برای اولویت‌بندی نیازها از مدل بوریچ استفاده شد؛ الگوی نهایی نیز توسط پنل 15 نفره خبرگان اعتبارسنجی گردید.

یافته‌ها: نتایج آزمون t زوجی نشان داد بین وضعیت مطلوب و موجود شایستگی‌های حرفه‌ای، در هر سه بعد پداگوژیک، تخصصی–برنامه‌ای و زمینه‌ای–اخلاقی و نیز در سطح کل، تفاوت آماری معناداری وجود دارد (p<0.001) و بیشترین شدت شکاف به شایستگی‌های پداگوژیک اختصاص داشت. همچنین، در سطح مؤلفه‌ها، تفاوت وضعیت مطلوب و موجود برای تمامی ده مؤلفه معنادار بود. بر اساس تلفیق نتایج استنباطی با اولویت‌بندی بوریچ، تسهیل‌گری تفکر و فلسفه برای کودکان (P4C)، تشخیص‌شناسی شناختی و بدفهمی‌ها و پداگوژی فناورانه و تعاملی (TPACK) بحرانی‌ترین حوزه‌های نیازمند بازتنظیم برنامه درسی شناخته شدند؛ به‌گونه‌ای که نمرات شکاف وزنی آنها به‌ترتیب 5.453، 5.284 و 5.054 بود. این الگو نشان داد فاصله میان اهمیت ادراک‌شده و عملکرد عملی در شایستگی‌های کلیدی آموزش ابتدایی، ماهیتی نظام‌مند دارد.

نتیجه‌گیری: برنامه درسی کنونی تربیت معلم ابتدایی در تبدیل برخی شایستگی‌های حرفه‌ای مهم به عملکرد عملی دانشجومعلمان با کاستی معناداری مواجه است. بازتنظیم برنامه درسی باید بر تقویت یادگیری بالینی، پیوند نظام‌مند دانشگاه و مدرسه، توسعه عاملیت فکورانه، توانایی تشخیص و اصلاح بدفهمی‌های یادگیری و ادغام هدفمند فناوری با پداگوژی متمرکز شود. اولویت‌دهی به مؤلفه‌های دارای شکاف بیشتر می‌تواند فاصله میان آموزش پیش‌خدمت و الزامات واقعی کلاس درس را کاهش داده و اثربخشی نظام تربیت معلم ابتدایی را ارتقا دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aghakhani, Z., Mousapour, N., & Najafi, Y. (2020). Comparing novice elementary school teachers' teaching practice: Does the university attended matter? Curriculum Studies, 15(56), 41-64.

Amin Beidokhti, A. A., Pardakhtchi, M. H., & Aliyari, S. (2022). Examining criteria for elementary teachers' professional competence in Parand County. Research in Educational Systems, 16(56), 34-47.

Askari Matin, S., & Kiani, G. (2018). A benchmark model of teaching professional competence aligned with the Islamic Republic of Iran. Education, 34(2), 9-30. http://qjoe.ir/article-1-1055-fa.html

Attaran, A., Mousapour, N., Attaran, M., & Hosseinikhah, A. (2019). Designing and validating a model for reviewing Iran's teacher education curriculum. Research in Curriculum Planning, 16(34), 14-33. https://sid.ir/paper/127286/fa

Elhamian, N., Haji Hosseinnejad, G., Mousapour, N., & Kian, M. (2019). Designing a model for implementing the teacher education curriculum based on the Islamic Republic of Iran's educational transformation documents. Research in Educational Systems(46), 145-161.

Fathali Beigi, P., Abtahi, M. S., Maghami, H. R., & Moradi, R. (2025). Examining the effect of in-service training on teachers' professional development: Analysis of components, contextual factors, and models. Teacher Professional Development, 10(1), 153-182. https://doi.org/10.48310/tpd.2025.17260.1741

Fathi, M., Saadipour, E., Ebrahimi Ghavam, S., & Delavar, A. (2023). Identifying dimensions and components of teachers' professional competence and presenting a conceptual model aligned with the Islamic Republic of Iran. Islamic Education, 18(46), 125-146. https://doi.org/10.30471/edu.2023.9191.2725

Ghasemzadeh Alishahi, A., Samadi, M., & Hosseinizad Eskandar, S. (2026). Assessing the professional competence of Farhangian University graduates from school principals' perspectives. Applied Educational Leadership. https://doi.org/10.22098/ael.2026.19537.1704

Heydari Laghab, T., Nassaj, M., & Dowlati, A. A. (2025). Exploring desirable components and indicators of future teacher education for achieving the scientific and technological domain. Teacher Professional Development, 10(3), 93-136. https://doi.org/10.48310/tpd.2025.18092.1828

Hollenstein, L., & Brühwiler, C. (2024). The importance of teachers’ pedagogical-psychological teaching knowledge for successful teaching and learning. Journal of Curriculum Studies, 56(4), 480-495. https://doi.org/10.1080/00220272.2024.2328042

Hossein Gholizadeh, R., & Abbaspour, F. (2024). Elementary school teachers' professional learning capacities: From individual development to networked learning. Studies in Learning and Instruction, 16(2), 115-138. https://doi.org/10.22099/jsli.2025.7901

Howard, S. K., Tondeur, J., Ma, J., & Yang, J. (2021). What to teach? Strategies for developing digital competency in preservice teacher training. Computers & Education, 165, 104149.

Hu, B., & Wei, Y. (2024). The relationship between opportunities to learn in teacher education and Chinese preservice teachers’ professional competence. European Journal of Teacher Education. https://doi.org/10.1080/02619768.2024.2334944

Jahan, J., & Paksarasht, M. (2026). Mapping a model of professional and effective teacher competencies based on the practical curriculum paradigm: A meta-synthesis. Sociology of Education, 1-21. https://jedusocio.com/index.php/se/article/view/655

Karami, A., Masoudi Nadoushan, E., & Samiei Zafarghandi, M. (2022). Identifying global components of teachers' professional development to propose an appropriate model. Education, 38(1), 27-48. http://qjoe.ir/article-1-1209-fa.html

König, J., Heine, S., Kramer, C., Weyers, J., Becker-Mrotzek, M., Großschedl, J., & Strauß, S. (2024). Teacher education effectiveness as an emerging research paradigm: A synthesis of reviews of empirical studies published over three decades (1993–2023). Journal of Curriculum Studies, 56(4), 371-391. https://doi.org/10.1080/00220272.2023.2268702

Mahdavi Hazaveh, M., Maleki, H., Mehrmohammadi, M., & Abbaspour, A. (2017). The elementary teacher education curriculum: Presenting a model aligned with the Fundamental Transformation Document of Education. Teacher Education Policy Studies, 1(1), 47-74.

Mehrmohammadi, M. (2013). The teacher education curriculum and its collaborative implementation model: A transformative strategy for teacher education in Iran. Theory and Practice in Curriculum, 1(1), 5-26. https://sid.ir/paper/241909/fa

Mohammadi Kashani, K., Nasiri Valik Bani, F. a.-S., & Navid Adham, M. (2025). Comparing novice elementary teachers' professional competencies by recruitment route in Tehran: Farhangian University graduates and Article 28 trainees. Teacher Professional Development, 10(3), 47-70. https://doi.org/10.48310/tpd.2025.19571.1928

Mohebbi, A., Farhoush, M., & Yadollahi, S. (2022). Assessing dimensions of Iranian teachers' professional competencies: An integrative review. Educational Innovations, 21(4), 29-64. https://doi.org/10.61838/kman.soe.871

Nazari, K., Esabat Tabari, E., Karimi Baghmalek, A., & Esfandiari, E. (2024). The relationship between educational leaders' supervision and guidance and the professional competencies of elementary teachers and school principals. Research and Innovation in Elementary Education, 6(1), 21-36. https://doi.org/10.48310/reek.2024.15727.1272

Nikmohammadi, F., Mohammadi Naeini, M., & Jalalvandi, M. (2022). Examining teacher education curricula for professional elementary education in Iran, Canada, Australia, and Japan. Sociology of Education, 10(3), 329-340. https://jedusocio.com/index.php/se/article/view/510

Norhagen, S. L., Krumsvik, R. J., & Røkenes, F. M. (2024). Developing professional digital competence in Norwegian teacher education: A scoping review. Frontiers in Education, 9, 1363529. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1363529

Noushadi, F., Mirzaei Ghaleh Jough, A., Bagheri Dadoukolaei, M., & Vali, A. A. (2023). Presenting a paradigmatic model of teacher competence based on the Fundamental Transformation Document of Education. Positive Behavior in Educational Organizations, 1(2), 22-44. https://doi.org/10.22098/pbeo.2023.12644.1018

Ramezani, A., Sharifi, M., Nasr, S., & Moghaddami, P. (2024). Developing teachers' professional knowledge: Integrating content and pedagogy in teacher education. Educational Innovations, 23(2), 57-82. https://doi.org/10.61838/kman.soe.871

Rezaei, M. (2020). Identifying and determining teachers' professional competencies based on educational transformation documents and validating them. Education, 36(1), 63-82. http://qjoe.ir/article-1-2249-fa.html

Saeidi, M. (2026). Examining how to improve teachers' professional competence from the perspectives of elementary teachers and principals. Theory and Practice in Teacher Education, 12(21), 227-246. https://doi.org/10.48310/itt.2026.22352.1309

Vahdati, S., & Athari, Z. S. (2025). Examining the alignment of the undergraduate educational sciences curriculum with professional competence components: Elementary teachers in Isfahan. Teacher Professional Development, 10(4), 25-50. https://doi.org/10.48310/tpd.2025.19710.1929

Yaghoubian, H., Parasteh Ghambovani, F., & Mohammadi Naeini, M. (2025). Designing a teacher education curriculum model using a futures studies approach. New Research in Islamic Humanities Studies, 4(7), 1-25. https://doi.org/10.61838/kman.soe.871

Zhang, H., & Tian, M. (2025). Unpacking the multi-dimensional nature of teacher competencies: A systematic review. Scandinavian Journal of Educational Research, 69(5), 1004-1025. https://doi.org/10.1080/00313831.2024.2369867

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

موسوی نژاد کاسگری س. م. ح. ., ابطحی م., & قديري س. (1405). بازتنظیم برنامه درسی تربیت معلم ابتدایی: تحلیل شکاف شایستگی‌های حرفه‌ای. جامعه شناسی آموزش و پرورش, 12(3), 1-21. https://doi.org/10.61838/kman.soe.871