طراحی الگوی رهبری خدمتگزار در آموزش عالی با تأکید بر شایستگیهای توسعه اعضای هیئت علمی: مطالعهای کیفی
کلمات کلیدی:
رهبری خدمتگزار؛ آموزش عالی؛ شایستگیهای کارکنان؛ مدلیابی معادلات ساختاری؛ توسعه سرمایه انسانیچکیده
هدف: هدف این پژوهش طراحی و تبیین یک الگوی بومی رهبری خدمتگزار در آموزش عالی با تأکید بر توسعه شایستگیهای کارکنان و اعضای هیئت علمی بود.
روششناسی: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شد. دادهها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان آموزش عالی و مدیران دانشگاهی گردآوری گردید. نمونهگیری بهصورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. فرایند تحلیل دادهها شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی بود که به استخراج مفاهیم، مقولهها و مضامین اصلی انجامید. برای افزایش اعتبار یافتهها، از روشهایی مانند بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همتایان و مستندسازی دقیق مراحل پژوهش استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد رهبری خدمتگزار در آموزش عالی دارای ساختاری چندبعدی است که شامل هفت بعد اصلی رفتاری (خدمتمحوری، توانمندسازی، رشد و توسعه کارکنان، اخلاق و صداقت، جامعه یادگیرنده، آگاهی و همدلی، و حمایت انگیزشی) میباشد که بهطور معناداری موجب توسعه چهار دسته شایستگی (دانشی، مهارتی، نگرشی/شخصیتی و تعاملی/اجتماعی) میشوند. روابط میان ابعاد نشاندهنده یک سازوکار علّی و فرایندی است که در آن محیطهای یادگیرنده و حمایتی نقش واسطهای ایفا میکنند.
نتیجهگیری: الگوی ارائهشده چارچوبی بومی و کاربردی برای ارتقای رهبری در آموزش عالی فراهم میکند و میتواند بهعنوان مبنایی برای طراحی برنامههای توسعه رهبری، بهبود شایستگیهای کارکنان و افزایش اثربخشی سازمانی دانشگاهها مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Agusta, N., & Azmy, A. (2023). Servant Leadership and Career Development: Supporting Employee Growth. International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 10(12), 350-360. https://doi.org/10.18415/ijmmu.v10i12.5320
Bahmei, S., & Enayati, T. (2022). Challenges Facing Higher Education in Improving the Quality of Educational Services: A Study with a Phenomenological Approach. Biannual Journal of Education Experiences, 1(1), 1-13.
Boyatzis, R. E. (2008). Competencies in the 21st Century. Journal of Management Development, 27(1), 5-12. https://doi.org/10.1108/02621710810840730
Bush, T. (2020). Theories of Educational Leadership and Management.
Graham, M. E., & Tarbell, L. M. (2006). The Importance of the Employee Perspective in the Competency Development of Human Resource Professionals. Human Resource Management, 45(3), 337-355. https://doi.org/10.1002/hrm.20116
Greenleaf, R. K. (2013). Servant Leadership: A Journey into the Nature of Legitimate Power and Greatness. Paulist Press.
Gregory Stone, A., Russell, R. F., & Patterson, K. (2004). Transformational versus Servant Leadership: A Difference in Leader Focus. Leadership and Organization Development Journal, 25(4), 349-361. https://doi.org/10.1108/01437730410538671
Kharrazi, S., Mir Kamali, S., & Torki, A. (2013). Organizational Servant Leadership and Employees' Job Satisfaction. Perspective of Public Management(14), 11-18.
Kyambade, M., Nkurunziza, G., Sewante, L., Namatovu, A., & Tushabe, M. (2024). Servant Leadership and Healthy Work Relationships in University Context: A Moderated Mediation Analysis of Psychological Safety and Socially Responsible Leadership. Cogent Education, 11(1), 2418802. https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2418802
Liden, R. C., Wayne, S. J., Liao, C., & Meuser, J. D. (2014). Servant Leadership and Serving Culture: Influence on Individual and Unit Performance. Academy of Management journal, 57(5), 1434-1452. https://doi.org/10.5465/amj.2013.0034
Mense, E. G., Lemoine, P. A., Garretson, C. J., & Richardson, M. D. (2018). The Development of Global Higher Education in a World of Transformation. Journal of Education and Development, 2(3), 47-60. https://doi.org/10.20849/jed.v2i3.529
Mousavi Mir Karbalai, S. E. (2015). The Effect of Servant Leadership Style on the Performance of Social Security Central Headquarters Staff Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Faculty of Management and Accounting]. Tehran.
Naimati, R., Azad, P., & Mousavi, S. (2025). Development of Core Competency Model for Enhancing the Managerial Training System in the National Oil Products Distribution Company of Iran. Quarterly Journal of Organizational Education and Leadership Development, 10(1), 37-60. https://elmnet.ir/doc/10871371-84222
Norman, E., Masruri, A., Wahid, J., & Hasbian, Y. (2025). Managing Teacher Competence Improvement through Leadership, Professional Development, and Digital Innovation: A Systematic Literature Review. Journal of Educational Management Research, 4(6), 2135-2170. http://serambi.org/index.php/jemr/article/view/1237
Northouse, P. G. (2025). Leadership: Theory and Practice. Sage Publications.
Rafique, T. (2024). Enhancing Organizational Performance Through Competency-Based Human Resource Management: A Novel Approach to Performance Evaluation. Educational Administration: Theory and Practice, 30(8), 284-290. https://doi.org/10.53555/kuey.v30i8.7250
Rahimian, H., Abbaspour, A., & Taheri, M. (2018). Designing and Validating a Servant Leadership Model for Farhangian University with a Grounded Theory Approach.
Sahrudin, S. (2025). Implementation of Islamic Leadership Values by School Principals in Enhancing Teacher Competence in Public Junior High Schools in Indramayu. Eduprof: Islamic Education Journal, 7(1), 140-161. https://doi.org/10.47453/eduprof.v7i1.348
Sendjaya, S., Sarros, J. C., & Santora, J. C. (2008). Defining and Measuring Servant Leadership Behaviour in Organizations. Journal of Management Studies, 45(2), 402-424. https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2007.00761.x
Tahmasebi, R., Abbasi, D., Fatahi, M., & Yousefi Amiri, M. (2017). Studying the Organizational Effect of Servant Leadership on Job Behavior: Case of Faculty Members and Employees of University of Zanjan. Organizational Culture Management, 15(1), 165-186.
Trivellas, P., Ipsilantis, P., Papadopoulos, I., & Kantas, D. (2012). Challenges for Quality Management in Higher Education: Investigating Institutional Leadership, Culture and Performance. In Quality Assurance and Management (pp. 103-129). https://doi.org/10.5772/33776
Van Dierendonck, D., & Patterson, K. (2015). Compassionate Love as a Cornerstone of Servant Leadership: An Integration of Previous Theorizing and Research. Journal of Business Ethics, 128(1), 119-131. https://doi.org/10.1007/s10551-014-2085-z
Verlinden, N. (2025). 18 Key Leadership Competencies for 2025 Success.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Seyed Mohammad Hossein Jafari, Yousef Namvar, Masoud Emami Nejad, Azam Rastgoo (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.