جامعه شناسی آموزش و پرورش 2322-1445 12 تابستان 1405 1405 04 01 Investigating and Analyzing the Content of Sixth Grade Elementary School Textbooks Based on Environmental Components Using the Shannon Entropy Model بررسی و تحلیل محتوای کتاب‌های دوره ششم ابتدایی از منظر مؤلفه‌های زیست‌محیطی بر اساس مدل آنتروپی شانون 1 20 10.61838/kman.soe.746 FA پروانه دودمان استادیار،گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور. تهران ایران عباس محبی دانشجو دکتری،گروه فلسفه تعلیم و تربیت، واحد لامر، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد، ایران بایرام آقاپور استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1404/10/01 <p><strong>Purpose:</strong> This study aimed to examine the extent to which environmental components are represented in sixth-grade elementary textbooks in Iran using the Shannon entropy model.</p> <p><strong>Methodology: </strong>This research employed a descriptive design with a quantitative content analysis approach. The study population consisted of all sixth-grade textbooks, including Science, Social Studies, Persian, Writing, Mathematics, Quran, Heavenly Gifts, Work and Technology, and Thinking and Research. Data were collected using a content analysis checklist comprising seven environmental components (water, air, soil, forest, biodiversity, waste, and sound) and 20 indicators. Frequencies of relevant keywords and themes were extracted and analyzed. Shannon entropy was applied to calculate the information load and relative importance of each component.</p> <p><strong>Findings: </strong>The findings revealed an uneven distribution of environmental components across textbooks. Water had the highest importance coefficient in most subjects, whereas biodiversity and sound received minimal attention. Additionally, some textbooks, particularly Mathematics, Work and Technology, and Thinking and Research, contained no environmental content at all, indicating a substantial curricular gap. Overall, the results suggest a disproportionate emphasis on certain environmental themes while neglecting others.</p> <p><strong>Conclusion: </strong>The study highlights the need for curriculum revision to ensure balanced integration of environmental components across all subjects and to enhance students’ comprehensive environmental literacy.</p> <p><strong>هدف: </strong>هدف این پژوهش بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های زیست‌محیطی در محتوای کتاب‌های درسی پایه ششم ابتدایی ایران با استفاده از مدل آنتروپی شانون بود.</p> <p><strong>روش‌شناسی: </strong>این مطالعه از نوع توصیفی با رویکرد تحلیل محتوای کمی انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی کتاب‌های درسی پایه ششم ابتدایی (علوم تجربی، مطالعات اجتماعی، فارسی، نگارش، ریاضی، قرآن، هدیه‌های آسمانی، کار و فناوری و تفکر و پژوهش) بود. ابزار گردآوری داده‌ها چک‌لیست تحلیل محتوا شامل هفت مؤلفه زیست‌محیطی (آب، هوا، خاک، جنگل، تنوع زیستی، زباله و صوت) و 20 نشانگر بود. داده‌ها از طریق شمارش فراوانی مضامین و کلمات کلیدی استخراج و سپس با استفاده از مدل آنتروپی شانون، بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت هر مؤلفه محاسبه شد.</p> <p><strong>یافته‌ها: </strong>نتایج نشان داد توزیع مؤلفه‌های زیست‌محیطی در کتاب‌ها نامتوازن است. مؤلفه آب بیشترین ضریب اهمیت را در اغلب دروس به خود اختصاص داده، در حالی که مؤلفه‌هایی مانند تنوع زیستی و صوت کمترین توجه را دریافت کرده‌اند. همچنین برخی دروس مانند ریاضی، کار و فناوری و تفکر و پژوهش فاقد هرگونه محتوای زیست‌محیطی بودند که بیانگر شکاف جدی در برنامه درسی است. این عدم توازن نشان‌دهنده تمرکز محدود بر برخی موضوعات و غفلت از سایر ابعاد مهم آموزش محیط زیست است.</p> <p><strong>نتیجه‌گیری: </strong>یافته‌ها حاکی از ضرورت بازنگری در برنامه درسی برای ایجاد توازن در پوشش مؤلفه‌های زیست‌محیطی و ادغام این مفاهیم در تمامی دروس به‌منظور ارتقای سواد زیست‌محیطی دانش‌آموزان است.</p> https://jedusocio.com/index.php/se/article/download/746/728